Luật Ngân sách nhà nước 2025: Đáp ứng yêu cầu thực tiễn, kiến tạo không gian phát triển mới

Đây là một chính sách mang tính cấp thiết, một lời giải cho những bài toán hóc búa mà thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của đất nước đang đặt ra. Trong bối cảnh áp lực tăng trưởng, yêu cầu cải cách hành chính và quyết tâm phòng, chống tiêu cực đang ở mức cao độ, Luật NSNN 2025 được kỳ vọng sẽ khơi thông các điểm nghẽn và mở ra không gian phát triển mới.

Khơi thông điểm nghẽn Vốn đầu tư công - Đòn bẩy cho tăng trưởng

Tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công đã trở thành một vấn đề kinh niên, làm suy giảm hiệu quả của chính sách tài khóa và ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ tăng trưởng. Luật NSNN 2025 đã nhận diện chính xác và đưa ra những giải pháp mang tính thực tiễn cao để xử lý và khơi thông nguồn vốn này, tạo động lực cho phát triển kinh tế xã hội.

Điểm đột phá lớn nhất là việc cho phép một số nhiệm vụ chi quan trọng được bố trí linh hoạt từ cả hai nguồn: Chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên. Quy định này phá vỡ sự chia cắt giữa các nguồn vốn, cho phép các dự án, đặc biệt là các hạng mục như bồi thường, giải phóng mặt bằng, hoặc sửa chữa, nâng cấp tài sản, được triển khai liên tục, thay vì bị đình trệ vì những vướng mắc về thủ tục. Thêm vào đó, việc cho phép quỹ dự trữ tài chính cấp tỉnh được tạm ứng cho các dự án hạ tầng quan trọng là một cơ chế “ứng cứu” kịp thời, giúp các công trình trọng điểm có thể đẩy nhanh tiến độ ngay cả khi nguồn vốn ngân sách theo kế hoạch chưa được phân bổ kịp. Đây là những giải pháp trực diện, đáp ứng đúng và trúng yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn, biến nguồn vốn đầu tư công trở thành một đòn bẩy thực sự cho phục hồi và phát triển kinh tế.

Trao thực quyền đi đôi với ràng buộc trách nhiệm - Tinh thần cải cách hành chính và phòng, chống tiêu cực

Luật NSNN 2025 là sự thể chế hóa mạnh mẽ chủ trương cải cách hành chính và tinh thần "thượng tôn pháp luật" trong bối cảnh cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đang được đẩy lên một tầm cao mới, cụ thể như đã bãi bỏ các nội dung không còn phù hợp với thực tiễn, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục trong các khâu lập dự toán, chấp hành và quyết toán NSNN như: Bỏ các quy định liên quan đến số kiểm tra, về Kế hoạch tài chính - NSNN 03 năm; bỏ quy định các nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và quan hệ giữa các cấp ngân sách trong thời kỳ ổn định ngân sách; bỏ thủ tục thẩm định quyết toán NSNN của cơ quan tài chính đối với ngân sách cấp dưới trực tiếp ở địa phương nhằm rút ngắn thời gian tổng hợp quyết toán NSNN trình Quốc hội phê chuẩn;....

Quan trọng hơn, Luật đã tái định hình cơ cấu quyền lực và trách nhiệm. Việc phân cấp mạnh mẽ cho địa phương quyết định các chế độ chi đặc thù, hay tự chủ về một số nguồn thu, là một sự "trao quyền" có chủ đích. Quyền lực này đi kèm với một cơ chế trách nhiệm giải trình rõ ràng và sự tăng cường giám sát của các cơ quan dân cử. Khi một địa phương được tự quyết, tự làm, thì cũng phải tự chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng. Mô hình này làm cho trách nhiệm của người đứng đầu trở nên cụ thể hơn, không thể thoái thác hay đổ lỗi cho "cơ chế". Một hệ thống minh bạch, nơi quyền hạn và trách nhiệm được xác định rõ ràng, chính là công cụ hữu hiệu nhất để ngăn ngừa sự lãng phí và tiêu cực trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước.

Kiến tạo không gian tài chính cho Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là con đường tất yếu. Nhận thức được điều này, Luật NSNN 2025 đã tạo ra một không gian tài chính thông thoáng để lĩnh vực này cất cánh.

Cơ chế trao quyền cho Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc chủ trì xây dựng, định mức tiêu chuẩn chế độ, tổng hợp và đề xuất dự toán ngân sách cho lĩnh vực và đặc biệt là việc cho phép chuyển nguồn kinh phí nghiên cứu sang năm sau là những thay đổi mang tính cách mạng. Nó đã gỡ bỏ "chiếc vòng kim cô" của niên độ ngân sách, một rào cản lớn vốn không phù hợp với chu kỳ dài và tính khó dự báo của hoạt động nghiên cứu khoa học. Sự thay đổi này không chỉ giúp các nhà khoa học yên tâm theo đuổi các đề tài dài hạn, mà còn thể hiện một sự thay đổi trong tư duy của nhà nước: chấp nhận rủi ro và đầu tư cho tương lai. Bằng cách đơn giản hóa thủ tục lập dự toán và kiểm soát thanh toán, Luật đã tạo điều kiện thuận lợi nhất để các ý tưởng sáng tạo được nhanh chóng biến thành hiện thực.

Luật Ngân sách nhà nước 2025 là một văn bản pháp lý mang đậm hơi thở của thực tiễn, là một hệ thống giải pháp được thiết kế để đáp ứng những yêu cầu cấp bách nhất của quốc gia ở giai đoạn hiện tại. Bằng cách gỡ bỏ các điểm nghẽn cố hữu, tái định vị vai trò và trách nhiệm của các cấp chính quyền, đồng thời kiến tạo một hành lang pháp lý ưu tiên cho các động lực tăng trưởng của tương lai, Luật đã tạo ra một khung khổ thể chế cần thiết. Bộ Tài chính tin tưởng rằng, Luật số 89/2025/QH15 là cơ sở pháp lý vững chắc, tạo động lực mới để nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ và sử dụng NSNN; tăng cường tính công khai, minh bạch; đảm bảo kỷ cương, kỷ luật tài chính quốc gia, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

https://vst.mof.gov.vn